Szkoła Podstawowa
im. Powstańców Wielkopolskich
w Miałach

Kształtowanie się granicy polsko-niemieckiej w świetle dokumentów z 1919 roku

Sprawy polskie na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 r. Dokumenty i materiały, t. I, red. R. Bierzanek i J. Kukułka, Warszawa 1965 [fragmenty]

Dok. nr 24

12 marca 1919 roku, Wersal, Sprawozdanie nr 1 Komisji Spraw Polskich [fragmenty], s. 110–111.

 

d) Okolice Warty – Noteci (Warthe-Netze)

Pomiędzy Międzychodem (Birnbaum) a Czarnkowem (Czarnikau) granica biegnie działem wód pomiędzy Wartą a Notecią, pozostawiając w sąsiedztwie Wielunia (Filehne) ludność polską na terytorium niemieckim. Z drugiej zaś strony pewne rejony leżące bezpośrednio na północ od Warty w pobliżu Międzychodu, z taką samą liczbą ludności niemieckiej, pozostaną na terytorium polskim. W ten sposób granica przetnie okręg słabo zaludniony, a wyrównanie to będzie miało ten plus, że zmniejszy odległość, na której Warta ma służyć za drogę wodną, podległą komplikacjom, wynikającym z podziału kontroli.

e) Okolice Piły (Schneidemuehl)

Rejon Piły jest przeważnie zamieszkały przez Niemców, ale został włączony w proponowane granice polskie, ponieważ od czasu pierwszego rozbioru Polski, a specjalnie od czasu Bismarcka, w rejonie tym stosował rząd pruski niesprawiedliwą dyskryminację wobec poddanych polskich. Właśnie na odcinku od Piły w kierunku Bydgoszczy (Bromberg) i Torunia (Thorn) plan rządu niemieckiego sztucznej kolonizacji przyniósł największe rezultaty, prawie, że odcinając polski korytarz do Bałtyku od rdzenia polskich ziem na południe. Plan i jego rezultaty są tak oczywiste, że Komisja uznała za akt zwykłej sprawiedliwości, aby pominąć granice etniczne, włączając ten okręg do Polski. Ponadto Piła w rękach niemieckich stanowiłaby potężne centrum ataków na północną krawędź wielkiego występu poznańskiego. I w końcu można stwierdzić, że Polacy stanowią liczny element w okręgach wiejskich Piły, a na ludność miejską składają się głównie pracownicy kolei i ich rodziny, wyłącznie Niemcy, co jest rezultatem niesprawiedliwej dyskryminacji stosowanej wobec Polaków.

Dok. nr 41

7 maja 1919 roku, Wersal – Artykuły projektu Traktatu Pokojowego z Niemcami, dotyczące spraw polskich [fragmenty], s. 167–168

 

Cz. II. Granice Niemiec

Art. 27

7. Z Polską

[…] granica dzieląca powiaty Schwerin (skwierzyński) i Birnbaum (międzychodzki), następnie ku wschodowi północna granica Poznańskiego, następnie ku północnemu zachodowi granica powiatów Filehne (Wieleń) i Czarnikau (Czarnków), następnie łożysko Noteci w górę rzeki, następnie ku północy, wschodnia granica powiatu Czarnikau (Czarnków), aż do punktu w którym spotyka się z północną granicą Poznańskiego;

stamtąd w kierunku północno-wschodnim, aż do najdalej wysuniętego punktu występu granicy Poznańskiego, położonego mniej więcej o 5 km na północny zachód od Schneidemuehl (Piły) […].

 

 

Dok. nr 50

28 czerwca 1919 roku, Wersal, Traktat Pokoju z Niemcami (Artykuły dotyczące Polski) [Fragmenty], s. 223

Cz. II. Granice Niemiec

Art. 27

 

7. Z Polską

[…] linia, która oznaczona na miejscu na wschód od Pszczewa; stamtąd ku północy, granicą dzielącą powiaty (Kreise) skwierzyński i międzychodzki, następnie ku wschodowi północna granica Poznańskiego aż do punktu, gdzie linia ta przecina rzekę Noteć; stamtąd w górę rzeki aż do miejsca, gdzie do niej wpada rzeka Głda; bieg rzeki Noteci; stamtąd w górę rzeki, aż do punktu, który będzie obrany mniej więcej o 6 km na wschód od Piły […].