Szkoła Podstawowa
im. Powstańców Wielkopolskich
w Miałach

Powstańcy Wielkopolscy patronem Szkoły Podstawowej w Miałach

Niemal sześćdziesiąt lat temu, w dniu 25 stycznia 1959 r., Szkoła Podstawowa w Miałach przyjęła imię Powstańców Wielkopolskich 1918/1919. Była jedną z pierwszych placówek oświatowych w kraju, które uzyskały ów zaszczytny patronat. Na jego przyjęcie wpływ miała przede wszystkim świadomość, iż zryw niepodległościowy z lat 1918–1919 był jednym z najważniejszych wydarzeń w historii Wielkopolski, budującym tożsamość jej mieszkańców. Niemal w każdym zakątku ziemi wielkopolskiej – także w naszym – można znaleźć namacalne świadectwa bohaterskiego zrywu powstańczego. Kolejnym powodem była rola odegrana przez powstańców w życiu nie tylko „małej”, ale i „wielkiej” ojczyzny. Przeszło czterdziestu młodych mieszkańców Miałów, Mężyka i Białej pod wpływem patriotycznego uniesienia wstąpiło do drużyn powstańczych stopniowo wyzwalających rodzinne strony spod obcego panowania. Po pewnym czasie stali się żołnierzami regularnych Wojsk Wielkopolskich (właściwie: Sił Zbrojnych Polskich w byłym zaborze pruskim), by wreszcie późną wiosną 1919 r. wejść w skład Wojska Polskiego, w którym służyli ramię w ramię z rodakami z innych regionów kraju. Po zwycięskich walkach z Niemcami złożyli odrodzonej Rzeczypospolitej daninę krwi w zmaganiach z Ukraińcami, „czerwonymi” Rosjanami i Litwinami. Bronili granic i niepodległości młodego państwa. W maju 1921 r. wielu Wielkopolan ochotniczo wsparło braci Ślązaków w ich powstańczym zrywie. Po demobilizacji wróciwszy do rodzinnych miejscowości aktywnie włączali się w życie gospodarcze, polityczne i społeczne województwa poznańskiego. W 1939 r. po raz kolejny wypełnili swój patriotyczny obowiązek walcząc w kampanii wrześniowej przeciw najeźdźcom. Za udział w Powstaniu Wielkopolskim, wojnie 1920 r., a także za późniejsze dokonania w życiu publicznym II Rzeczypospolitej byli prześladowani przez okupantów. Wraz z zakończeniem II wojny światowej i oswobodzeniem spod okupacji niemieckiej wykorzystali kolejną szansę, by udowodnić swą przydatność dla państwa. W nowych warunkach politycznych część dawnych powstańców budowała struktury szkolnictwa, organy porządku publicznego i instytucje gospodarcze, inni zaś wzięli udział w zasiedleniu i polonizacji tzw. Ziem Odzyskanych.

Komunistyczne władze początkowo nie doceniały wagi wielkopolskiego zrywu powstańczego dla kształtowania polityki historycznej i formowania tożsamości obywateli polskich. Powstanie będące dziełem solidarnego społeczeństwa wielkopolskiego nie pasowało do propagowanej przez tzw. lewicę rewolucyjną wizji dziejów wypełnionych konfliktami klasowymi. Dopiero ekipa Władysława Gomułki mając na uwadze zdobycie poparcia społecznego i poprawę sytuacji ekonomicznej, na przełomie 1956 i 1957 r. postanowiła uhonorować powstańców wielkopolskich. W grudniu 1956 r., po raz pierwszy od wielu lat, zorganizowano w Poznaniu oficjalne obchody kolejnej rocznicy wybuchu powstania. Przybył na nie Aleksander Zawadzki, przewodniczący Rady Państwa PRL. Zmianę podejścia władz warszawskich do środowiska powstańczego tłumaczył w następujący sposób: Dziś bardziej niż kiedykolwiek trzeba nam odwołać się do patriotycznych uczuć i patriotycznych tradycji naszego narodu. Kraj nasz, mimo poważnych osiągnięć planu 6-letniego, znalazł się w trudnej sytuacji gospodarczej. […] Wielkopolska jest dzielnicą, która odgrywa doniosłą rolę w naszej gospodarce narodowej. […] Wielkopolska posiada najwyższą w kraju kulturę rolną, jest najbogatszym śpichlerzem Polski Ludowej. […] Powiem wprost: jest dziś sprawą wielkiej, gospodarczej i moralno-politycznej wagi, by województwo poznańskie, jego klasa robotnicza, chłopstwo, inteligencja, dorosła młodzież stały niezłomnie w pierwszych szeregach tych pozytywnych i twórczych sił społecznych Polski Ludowej. […] Niech w pierwszych szeregach pracowników i bojowników […] stają ofiarnie i niezachwianie powstańcy wielkopolscy. Ojczyźnie naszej potrzebne są Wasze gorące serca, potrzebna jest Wasza niezłomna wola, potrzebna jest Wasza ofiarność, Wasz patriotyzm.

W lutym 1957 r. na mocy dekretu Rady Państwa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej ustanowiono Wielkopolski Krzyż Powstańczy – odznaczenie mające na celu nagrodzenie zasług uczestników powstania wielkopolskiego 1918/1919 r., którzy z bronią w ręku lub w inny aktywny sposób uczestniczyli w walkach przeciw zaborcom niemieckim. Krzyż można było nadać także pośmiertnie. W trakcie typowania osób do odznaczenia miano uwzględniać ich pracę i postawę społeczną, w tym stosunek do ówczesnego systemu politycznego. Kluczowe znaczenie miała w tym przypadku przynależność do Związku Bojowników o Wolność i Demokrację – od września 1949 r. jedynej oficjalnej organizacji kombatanckiej. Pierwsze krzyże wręczono w grudniu 1957 r. podczas uroczystości z okazji 39. rocznicy Powstania Wielkopolskiego, ostatni zaś w kwietniu 1999 r. w realiach III Rzeczypospolitej. W sumie Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym odznaczono ponad 22 tysiące osób.

W dniu 23 marca 2005 r. zmarł we Wronkach por. Jan Rzepa, w czasie I wojny światowej żołnierz armii pruskiej, ranny w bitwie pod Verdun, najdłużej żyjący uczestnik Po-wstania Wielkopolskiego i walk o dworzec w Miałach, żołnierz Wojska Polskiego w wojnie polsko-bolszewickiej i uczestnik kampanii wrześniowej 1939 r. Jego imieniem nazwano w kwietniu 2010 r. batalion dowodzenia 17. Brygady Zmechanizowanej w Międzyrzeczu.

Dziś, gdy nie ma już wśród nas uczestników walk powstańczych w Wielkopolsce to na nas – członkach społeczności szkolnej – spoczywa wielka odpowiedzialność za kultywowanie pamięci o bohaterskim zrywie sprzed stu lat, który był ukoronowaniem długotrwałych zmagań o godne życie we własnym narodowym państwie.

                                         Opracował: dr Arkadiusz Słabig